Heeft een vrijwillig EU-duurzaamheidsverslag externe assurance nodig?

Een praktische gids voor interne beoordeling, vrijwillige verificatie, formele assurance, gereedheid van bewijsmateriaal, reikwijdte van de opdracht en transparante formuleringen van claims voor kmo's.

Overweging 5 van Gedelegeerde Verordening C(2026) 5011 van de Commissie bepaalt dat ondernemingen die de norm toepassen, om nalevingskosten tot een minimum te beperken, niet verplicht zijn assurance te verkrijgen voor de informatie die zij rapporteren. Dit is in overeenstemming met het vrijwillige en proportionele doel van de norm. Het ontbreken van een algemene assuranceverplichting mag niet worden herschreven als een claim dat externe assurance verboden of nooit nuttig is.

Bijlage I, paragraaf 11, vereist afzonderlijk dat gerapporteerde informatie relevant, getrouw, vergelijkbaar, begrijpelijk en verifieerbaar is. Verifieerbaar betekent niet “extern van assurance voorzien”. Het betekent dat de informatie en het proces dat deze ondersteunt, controleerbaar moeten zijn. In de praktijk heeft het mkb duidelijke definities, bronregistraties, methoden, bewijsmateriaal van beoordeling en goedkeuring nodig, ook wanneer geen onafhankelijke beroepsbeoefenaar wordt ingeschakeld.

Figuur 1. “Reviewed”, “verified” en “assured” communiceren over verschillende werkzaamheden en mogen niet door elkaar worden gebruikt.

Een interne beoordeling geeft het management een basis voor het goedkeuren van de informatie en de B1-verklaring. Zij maakt deel uit van het rapportageproces van de onderneming en is geen onafhankelijke assuranceopdracht. Een kleine organisatie mag rollen combineren, maar voorbereiding en kritische beoordeling moeten voor metriekwaarden en beweringen met een hoger risico waar dat praktisch haalbaar is, worden gescheiden. Wanneer één persoon beide uitvoert, moet de organisatie een compenserende beoordeling door het management of het bestuur toevoegen.

De beslissing moet beginnen bij gebruikers en risico's, niet bij de overtuiging dat elk geloofwaardig rapport assurance moet krijgen. Voor een rapport van een kmo die voor het eerst rapporteert, kan het versterken van de dataset en het bewijsspoor meer waarde creëren dan betalen voor een brede opdracht voordat het proces gereed is. Externe werkzaamheden worden overtuigender wanneer de informatie rechtstreeks van invloed is op financiering, contractuele geschiktheid, publieke claims of een beslissing met een hoog risico.

“Geef assurance over ons duurzaamheidsrapport” is te vaag voor een bruikbare opdracht. Het management en de beroepsbeoefenaar moeten de duurzaamheidsinformatie, rapportagecriteria, entiteiten, periode, uitsluitingen, het niveau van zekerheid en de beoogde gebruikers definiëren. Het onderwerp kan het volledige Option A-rapport, geselecteerde B3-emissies, de B8-tabel over het personeelsbestand, de B1-nalevingsverklaring of een afzonderlijk datapakket zijn. Elke keuze leidt tot een ander verzoek om onderbouwing en een andere conclusie.

De Vrijwillige Standaard schrijft zelf geen externe opdrachtstandaard voor. De beroepsbeoefenaar moet de passende professionele en jurisdictiegebonden basis bepalen. Op het peilmoment van de bron biedt de International Standard on Sustainability Assurance (ISSA) 5000 van de IAASB een mondiale basis voor assurance van duurzaamheidsinformatie, is deze ontworpen voor verplichte en vrijwillige opdrachten en is deze van kracht voor informatie die wordt gerapporteerd over perioden die beginnen op of na 15 december 2026, waarbij vervroegde toepassing is toegestaan. Data voor vaststelling in jurisdicties en lokale equivalenten kunnen verschillen.

ISAE 3000 (Revised) is de IAASB-standaard voor assurance-opdrachten anders dan controles of beoordelingsopdrachten van historische financiële informatie en is van oudsher gebruikt voor opdrachten inzake duurzaamheidsinformatie en andere externe rapportage. De toepasselijkheid na de datum waarop ISSA 5000 van kracht wordt, moet met de beroepsbeoefenaar worden afgestemd aan de hand van actuele IAASB-richtsnoeren en lokale vaststelling. Voor een broeikasgasverklaring specificeert ISO 14064-3:2019 beginselen en vereisten en biedt deze richtsnoeren voor verificatie en validatie. Een ISO-verificatie die op een specifieke metriek is gericht, biedt niet automatisch assurance over het volledige rapport volgens de Vrijwillige Standaard.

Een beperkte en een redelijke mate van zekerheid zijn verschillende opdrachtniveaus met verschillende procedures en vormen van conclusie. Een redelijke mate van zekerheid is het hogere niveau, maar is geen absolute zekerheid. Een beperkte mate van zekerheid is betekenisvolle zekerheid, geen oppervlakkige beoordeling. Het is misleidend om een van beide niveaus te vertalen naar een universeel nauwkeurigheidspercentage of een vaste hoeveelheid toetsing, omdat de werkzaamheden afhangen van risico’s, materialiteit, criteria, bewijs en het professionele oordeel van de uitvoerder.

Versterk de beoordeling door het management. Voltooi de openbaarmakingsindex, het bewijsregister, de aansluitingen, de beoordeling van schattingen en de goedkeuring vóór publicatie.

Voer een gereedheidsbeoordeling uit. Vraag een onafhankelijke beoordelaar om lacunes in criteria, bewijs, grenzen, beheersmaatregelen en formuleringen vast te stellen vóór een assurance-opdracht.

Selecteer de informatie die het belangrijkst is. Overweeg verificatie per metriek wanneer de vraag van gebruikers beperkt is, zoals bij broeikasgasemissies.

Kom de opdracht overeen. Definieer de criteria, het onderwerp, het niveau, de periode, de grens, de beoogde gebruikers, de op te leveren resultaten en de toegang tot bewijs.

Herstel tekortkomingen vóór het veldwerk. Los niet-onderbouwde beweringen, ontbrekende bronpopulaties, inconsistente grenzen en openstaande uitzonderingen op.

Beheers het definitieve rapport. Stem de reikwijdte en conclusie van de uitvoerder af op elke verwijzing naar assurance, elk keurmerk en elke verklaring in de publicatie.

Neem mee naar de volgende cyclus. Bewaar bevindingen, bewijsverzoeken, aanpassingen en verbeteringen van beheersmaatregelen voor de volgende rapportagecyclus.

Figuur 2. SME’s kunnen stapsgewijs vertrouwen opbouwen en stoppen op het niveau dat wordt gerechtvaardigd door de behoeften van gebruikers en het risico.

Organisatie. Alder Packaging Ltd is een hypothetische leverancier met 115 werknemers. De grootste klant vraagt om onafhankelijk geverifieerde emissies van Scope 1 en 2 voor inkoopbeoordeling. Het bestuur wil ook vertrouwen in het volledige Optie A-rapport, maar geen enkel contract vereist zekerheid over het gehele rapport.

Besluit. Het management laat eerst een gereedheidsbeoordeling van het volledige rapport uitvoeren. De beoordeling stelt een inconsistente verwerking van energie op gehuurde locaties, een niet-onderbouwde zin over de doeltreffendheid van het beleid en onvolledig bewijsmateriaal van de beoordelaar voor personeelsgegevens vast. De onderneming herstelt deze bevindingen en handhaaft de goedkeuring door het management van het volledige rapport.

Externe opdracht. Vervolgens geeft de onderneming opdracht tot metriek-specifieke GHG-verificatie voor de door de klant vereiste afbakening en periode volgens overeengekomen criteria. De verklaring van de verificateur heeft alleen betrekking op de GHG-verklaring. Het openbare rapport vermeldt dat het management het volledige Optie A-rapport heeft beoordeeld en goedgekeurd en identificeert afzonderlijk de geverifieerde GHG-informatie met een directe verwijzing naar de verificatieverklaring.

Waarom dit proportioneel is. De opdracht speelt in op de feitelijke beslissing van de klant, voorkomt dat zekerheid over niet-geteste narratieve informatie wordt geïmpliceerd en gebruikt de bevindingen uit de gereedheidsbeoordeling om het bredere rapportagesysteem te versterken met het oog op toekomstige zekerheid.

Een kmo kan rapporteren onder de EU Voluntary Standard zonder externe assurance te verkrijgen. Geloofwaardigheid begint met verantwoordelijkheid van het management, gecontroleerd bewijs, gedocumenteerde schattingen, volledigheid op alineaniveau en een eerlijke B1-claim. Externe werkzaamheden moeten vervolgens worden geselecteerd omdat ze een echte gebruikers- of risicobeslissing ondersteunen – niet omdat “assured” sterker klinkt. De veiligste openbare verklaring is de meest precieze: wie de werkzaamheden heeft uitgevoerd, welke informatie is behandeld, aan de hand van welke criteria, voor welke periode en entiteit, op welk niveau en waar de conclusie kan worden gelezen.

Een assuranceverlener zal doorgaans vragen om de rapportagebasis en -afbakening, goedkeuringen door het bestuur, het gegevenswoordenboek, het bewijsregister, de bronpopulaties, berekeningen, schattingen, aansluitingen, weglatingen en correctieregisters. Het precieze verzoek hangt af van het gedefinieerde onderwerp, de criteria, de periode en de assurance-reikwijdte; daarom moet bewijs worden verzameld voor de informatie die daadwerkelijk wordt gedekt.