ESRS-klimaattransitieplan: vereisten, verenigbaarheid met 1.5°C en veelvoorkomende lacunes

Een praktische handleiding voor het opstellen en openbaar maken van een klimaattransitieplan dat coherent, op bewijs gebaseerd en verbonden is met de bedrijfstransformatie.

Informatieverschaffing over transitieplannen wordt zwak wanneer teams de termen “strategie”, “actieplan”, “doelstelling” en “transitieplan” als onderling uitwisselbaar gebruiken. Ze hangen samen, maar beantwoorden verschillende vragen. De strategie bepaalt de richting en de bedrijfskeuzes. Een actieplan identificeert activiteiten, verantwoordelijken, middelen en mijlpalen. Een doelstelling definieert de gemeten uitkomst en de tijdsgrens. Het transitieplan integreert deze elementen in een geloofwaardig traject voor het transformeren van de strategie en het bedrijfsmodel.

Dit onderscheid is belangrijk omdat een onderneming klimaatdoelstellingen kan hebben zonder een volledig transitieplan, of een lijst van goedgekeurde projecten zonder een aangetoond traject dat verenigbaar is met 1.5°C. Omgekeerd kan een transitieplan worden opgenomen in een breder plan dat zowel mitigatie als adaptatie omvat, mits de informatieverschaffing dit toelicht en kruisverwijzingen bevat naar de informatie over adaptatie en veerkracht.

Figuur 1. Strategie, actieplannen en doelstellingen zijn input voor - maar geen vervanging van - een coherent klimaattransitieplan.

Het doel van E1-1 is gebruikers in staat te stellen inzicht te krijgen in inspanningen uit het verleden, het heden en de toekomst om emissies te beperken, en in de vraag of de strategie en het bedrijfsmodel verenigbaar zijn met de transitie naar een duurzame economie, waarbij de opwarming van de aarde wordt beperkt tot 1.5°C in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs en klimaatneutraliteit wordt bereikt tegen 2050 krachtens de Europese klimaatwet.

De toelichting op de belangrijkste kenmerken omvat doelstellingen voor de vermindering van broeikasgasemissies, decarbonisatiehefbomen, belangrijke acties, investeringen en financiering, goedkeuring van het plan en integratie met de algemene bedrijfsstrategie, evenals een toelichting op de verenigbaarheid met 1.5°C. Ook wordt ingegaan op gespecificeerde CapEx met betrekking tot fossiele brandstoffen, waar van toepassing, belangrijke aannames en afhankelijkheden, een kwalitatieve beoordeling van potentiële vastgelegde broeikasgasemissies uit belangrijke fysieke activa en producten, en de voortgang bij de uitvoering.

De woorden “afgestemd op 1.5°C” zouden de conclusie van een analyse moeten zijn, niet het uitgangspunt van het opstellen van de tekst. Uit het dossier zou moeten blijken welk referentietraject of welke methode is gebruikt, wat de doelstellingsgrens en de reikwijdte van de dekking zijn, wat het basisjaar is, welke tussentijdse mijlpalen gelden, wat het verwachte emissietraject is, hoe toekomstige groei of structurele verandering is behandeld, welke significante uitsluitingen zijn gemaakt en welke rol elke decarbonisatiehefboom speelt.

De herziene toepassingsvereisten vragen om een verklaring over de vraag of broeikasgasdoelstellingen wetenschappelijk onderbouwd en verenigbaar zijn met het beperken van de opwarming tot 1.5°C. Als het plan verwijst naar doelstellingen die niet verenigbaar zijn, licht de openbaarmaking dat feit toe, met inbegrip van de wijze waarop doelwaarden zich verhouden tot referentiewaarden en hoe toekomstige ontwikkelingen in aanmerking zijn genomen. Dit maakt transparante verslaggeving mogelijk zonder een niet-onderbouwde afstemmingsclaim af te dwingen.

Figuur 2. Het toetsen van de verenigbaarheid met 1.5°C vereist een keten van doelstellingen en hefbomen naar middelen, haalbaarheid, governance en voortgang.

Een transitieplan wordt bruikbaar voor besluitvorming wanneer gebruikers kunnen begrijpen hoe de onderneming van de uitgangssituatie naar haar doelstelling verwacht te bewegen. De brug van decarbonisatiehefbomen kan in een vroeg stadium kwalitatief zijn, maar zou de belangrijkste bronnen van reductie en de vereiste operationele veranderingen of veranderingen in de waardeketen moeten identificeren. Typische hefbomen zijn onder meer energie-efficiëntie, elektrificatie, hernieuwbare energie, brandstofomschakeling, herontwerp van processen, veranderingen in producten en diensten, circulariteit, logistiek, betrokkenheid van leveranciers, veranderingen in het gebruik door klanten en het buiten gebruik stellen of herbestemmen van activa.

Vermijd dubbeltelling. Een contract voor hernieuwbare elektriciteit en de daaruit voortvloeiende Scope 2-reductie zijn geen twee afzonderlijke reducties. Evenzo mag een leveranciersinitiatief niet zowel onder ingekochte goederen als onder een schatting op productniveau worden geteld zonder een gecontroleerde allocatiemethode.

De toelichting zou significante financiële middelen moeten beschrijven die voor de uitvoering zijn toegewezen of naar verwachting zullen worden toegewezen, met verwijzing naar E1-5 en GDR-A. De herziene toepassingsvereisten staan toe dat de toelichting zich richt op goedgekeurde en aangekondigde kernacties/actieplannen en geplande financieringsbronnen. Dit is geen vrijbrief om niet-goedgekeurde ambities als toegezegde investering te presenteren.

Een investeringsregister voor het transitieplan zou de actie, de betrokken IRO en hefboom, het bedrag of de bandbreedte, de periode, de CapEx/Opex-classificatie, de goedkeuringsstatus, de financieringsbron, het relevante bedrag uit de financiële overzichten of de EU-taxonomie, het verwachte broeikasgaseffect, afhankelijkheden en de huidige status moeten identificeren. Fossielgerelateerde CapEx die door E1-1 wordt gespecificeerd, wordt indien van toepassing vermeld.

Vastgelegde emissies zijn toekomstige emissies die samenhangen met bestaande activa of producten en die moeilijk te vermijden zijn vanwege de gebruiksduur, productieplannen, het gebruik door klanten, contracten of infrastructuur. E1-1 vereist een kwalitatieve beoordeling van de wijze waarop potentiële vastgelegde emissies van belangrijke fysieke activa en producten het behalen van het plan in gevaar kunnen brengen en transitie-risico kunnen veroorzaken.

Een praktische beoordeling combineert het activa- en productregister met de resterende gebruiksduur, geplande benutting, emissie-intensiteit, opties voor buitengebruikstelling of herbestemming, contractuele verplichtingen, vervangingstechnologie, CapEx, gevolgen voor het personeel en blootstelling aan scenario’s. Het doel is niet om een universele maatstaf voor “vastgelegde emissies” te berekenen wanneer de bron daar niet in voorziet. Het doel is de materiële beperking en de reactie van het management toe te lichten.

Aannames beschrijven verwachte omstandigheden, zoals regelgeving, energieprijzen, technologiekosten, vraag, productievolume of gedrag van leveranciers. Afhankelijkheden beschrijven omstandigheden waarover de onderneming niet volledig controle heeft, zoals netcapaciteit, beschikbaarheid van koolstofarme technologie, geschoold personeel, acceptatie door klanten, transformatie van leveranciers, vergunningverlening of toekomstige financiering.

Houd een register van aannames en afhankelijkheden bij met bron, versie, tijdshorizon, eigenaar, gevoeligheid, status als extern/intern, gerelateerde actie en noodmaatregel. Significante aannames zouden waar mogelijk consistent moeten zijn met andere bedrijfsrapportage. Wanneer het transitieplan uitgaat van één koolstofprijs of energiepad en de financiële overzichten een andere gebruiken, licht dan het verschil en het doel ervan voor de meting toe.

Governance-informatie zou moeten aantonen dat de bestuurlijke, management- en toezichthoudende organen goedkeuring hebben verleend en hoe het plan in de algehele strategie is verankerd. Nuttige informatie omvat reglementen van commissies, stukken voor de raad, notulen van goedkeuring, investeringsbesluiten, integratie in strategie en begroting, risicobereidheid, beloningskoppelingen waar materieel, voortgangsoverzichten en escalatie van gemiste mijlpalen.

De rapportage over voortgang zou evenwichtig moeten zijn. Maak ingezette middelen, ondernomen acties en gerealiseerde of verwachte broeikasgasreducties bekend. Wanneer mijlpalen niet zijn gehaald, licht dan de afwijking, het gevolg en de corrigerende actie toe. Een plan dat nooit wordt bijgewerkt nadat aannames over technologie, regelgeving of investeringen zijn gewijzigd, zal waarschijnlijk niet geloofwaardig blijven.

Als de onderneming geen transitieplan heeft dat de kernkenmerken in E1-1, alinea 12(a), bevat, maakt zij dit feit bekend en geeft zij aan of en, zo ja, wanneer zij verwacht er een vast te stellen. De toelichting zou rechtstreeks moeten zijn. Vermijd het presenteren van een reeks beleidsmaatregelen, doelstellingen of projecten als een plan, uitsluitend om de verklaring dat er geen plan is te vermijden.

Een nuttige toelichting bij het ontbreken van een plan kan de huidige situatie beschrijven, welke elementen bestaan, welke kernkenmerken ontbreken, het governancebesluit, het verwachte tijdschema voor vaststelling indien van toepassing, tussentijdse acties en materiële beperkingen. De standaard vereist niet dat de onderneming een toekomstige vaststellingsdatum verzint wanneer geen datum is goedgekeurd.

Het ESRS-transitieplan vormt de brug tussen klimaatambitie en bedrijfstransformatie. Het zou moeten laten zien waar de rapporterende entiteit begint, waar zij naartoe wil, waarom het traject wel of niet compatibel is met 1.5°C, welke hefbomen en acties de verandering realiseren, welke middelen en afhankelijkheden van belang zijn, welke vastgelegde emissies de uitvoering bedreigen, wie het plan heeft goedgekeurd en welke voortgang daadwerkelijk is geboekt. Transparante toelichting op een onvolledig of ontbrekend plan is sterker dan een niet-onderbouwde bewering dat doelstellingen en projecten samen een volledig transitieplan vormen.