Impactmaterialiteit versus financiële materialiteit: hoe dubbele materialiteit onder ESRS werkt

Veel rapportageteams gebruiken “inside-out” en “outside-in” als verkorte aanduidingen. Die verkorte aanduidingen zijn nuttig, maar kunnen de werkelijke beslissingscriteria verhullen. Impactmaterialiteit is geen reputatiescore en financiële materialiteit beperkt zich niet tot bedragen die al in de financiële overzichten zijn opgenomen. Een onderwerp kan vanuit het ene perspectief materieel zijn voordat het vanuit het andere perspectief materieel wordt, en het verband kan in de loop van de tijd veranderen.

Het beginsel van dubbele materialiteit betekent daarom niet dat aan beide perspectieven moet zijn voldaan. Het betekent dat de onderneming materiële impacts en materiële risico's en kansen rapporteert, waarbij het relevante perspectief wordt gebruikt en verbanden worden toegelicht waar dat nuttig is voor besluitvorming.

Figuur 3. De twee ESRS-materialiteitsperspectieven en illustratieve uitkomsten die uitsluitend impactgericht, dubbel of uitsluitend financieel zijn.

Voor feitelijke negatieve impacts is de ernst bepalend voor de materialiteitsbeoordeling. Voor potentiële negatieve impacts wordt de ernst gecombineerd met de waarschijnlijkheid. De ernst wordt beoordeeld aan de hand van schaal, reikwijdte en onherstelbaar karakter; elk afzonderlijk kenmerk kan een impact ernstig maken. Voor een potentiële negatieve impact op mensenrechten heeft de ernst voorrang op de waarschijnlijkheid. Dit voorkomt dat een lage geschatte waarschijnlijkheid automatisch leidt tot uitsluiting van een catastrofale of onherstelbare uitkomst op het gebied van mensenrechten.

Feitelijke positieve impacts worden beoordeeld aan de hand van schaal en reikwijdte; voor potentiële positieve impacts wordt ook de waarschijnlijkheid meegenomen. Positieve impacts worden op zichzelf beoordeeld en kunnen niet worden gesaldeerd met negatieve impacts. Het voorkomen, beperken of herstellen van negatieve impacts waarmee de onderneming verbonden is, of het louter naleven van de wet, is op zichzelf geen positieve impact volgens de herziene ESRS-logica.

Een duurzaamheidsonderwerp is financieel materieel wanneer daaraan verbonden risico’s of kansen op korte, middellange of lange termijn materiële financiële effecten hebben of redelijkerwijs geacht kunnen worden te hebben. De reikwijdte is breder dan informatie die in de financiële overzichten is opgenomen. Hieronder vallen verwachte effecten, middelen die niet als activa zijn opgenomen, en risico’s of kansen die via zakelijke relaties ontstaan.

Financiële risico’s en kansen kunnen voortkomen uit materiële impacts, afhankelijkheden van natuurlijke, menselijke of sociale hulpbronnen, en andere factoren zoals klimaatrisico’s of veranderingen in regelgeving. Een afhankelijkheid kan van invloed zijn op het vermogen om een hulpbron te verkrijgen, de kwaliteit en prijs ervan, of de voorwaarden van zakelijke relaties, zelfs als geen materiële impact van dezelfde aard is vastgesteld.

1. Begin met het identificeren van impacts. ESRS 1 stelt dat het proces doorgaans begint met impacts, terwijl risico’s en kansen die geen verband houden met impacts ook moeten worden geëvalueerd.

2. Toets elke invalshoek onafhankelijk. Een onderwerp valt binnen de reikwijdte van de rapportage wanneer het materieel is vanuit impactmaterialiteit, financiële materialiteit of beide.

3. Breng de verbanden in kaart. Een negatieve impact kan leiden tot regelgeving, rechtszaken, verstoring of financieringseffecten; een afhankelijkheid kan hulpbronnen beperken of kosten en kwaliteit beïnvloeden.

4. Vermijd automatische causaliteit. Het bestaan van een impact bewijst niet dat er een materieel financieel effect is, en het bestaan van een financieel risico bewijst niet dat er een significante impact is.

5. Presenteer samenhangende informatie. Wanneer een actie op één onderwerp een materiële impact of een materieel risico op een ander onderwerp creëert, moet de verklaring het verband en de afweging toelichten.

“Inside-out” en “outside-in” gebruiken zonder de feitelijke ESRS-criteria toe te passen.

Reputatie behandelen als een volledige toets op financiële materialiteit, in plaats van het financiële doorwerkingspad en de omvang ervan te volgen.

De opname in de huidige financiële staten gebruiken als grens van financiële materialiteit.

Impacts in de waardeketen of financiële blootstellingen negeren omdat de entiteiten niet worden beheerst.

Potentiële impacts reduceren tot waarschijnlijkheid en de ernst over het hoofd zien, vooral bij mensenrechten.

Een mitigatieactiviteit of naleving van wet- en regelgeving een positieve impact noemen zonder bewijs van een afzonderlijk gunstig effect.

Impacts tegen elkaar wegstrepen of beide perspectieven combineren tot één gemiddelde die materialiteit vanuit één perspectief verhult.